Bustani

Bijzonder!

Ik hou wel van experimenteren en dan vooral het experimenteren met lekkere soorten groente of (klein)fruit in mijn tuin. Op deze pagina wil ik een paar bijzondere soorten belichten. Ik heb gemerkt dat er over sommige soorten weinig informatie te vinden is, maar de informatie die er is, gecombineerd met mijn eigen ervaring wil ik graag met je delen.

Deze pagina geeft meer informatie over:
ananaskers(physalis pubescens / peruviana)
* olijfkomkommer(cyclanthera pedata)
* Mexicaanse mini-komkommer(melothria scabra)
* tomatillo (physalis philedelphica / ixocarpa)
* meloenpeer (solanum muricatum)
* aardpeer (helianthus tuberosus) 
* en nog meer bijzondere soorten

Recepten met deze groente- en fruitsoorten staan op de pagina Recepten.

Heb je het idee dat er informatie onjuist is of als er belangrijke informatie ontbreekt, neem dan contact met me op, dan kan ik dat aanpassen.

Ananaskers (physalis pubescens / peruviana)

Benaming
Als je op internet zoekt naar ananaskers, dan merk je al snel dat er ook veel andere benamingen zijn voor deze vrucht. Op wikipedia kom je uit op de site over de Goudbes (physalis peruviana). De physalis peruviana en de physalis pubescens/pruinosa/grisea lijken qua uiterlijk vrijwel hetzelfde. Van de P. peruviana wordt gezegd dat hij meerjarig is, terwijl de P. pubescens eenjarig is. Ik kweek zelf de physalis pubescens, volgens Vreeken eerder oogstbaar en iets compacter van vorm. 
De twee soorten zitten zo dicht bij elkaar zitten, dat de meeste informatie voor beide soorten geldt.

De Ananaskers wordt ook wel Kaapse bes, Kaapse kruisbes, Inca-pruim of Goudbes genoemd. In het Engels ben ik benamingen tegengekomen zoals Husk Tomato (vrij vertaald: tomaat met dop), Strawberry Tomato (aardbei-tomaat), Cape Goosberry (Kaapse Kruisbes), Ground Cherry (Grondkers) en Golden Berry (goudbes). Ook worden ze wel Poha of Topo Topo genoemd. Er zijn ongetwijfeld nog meer namen in de omloop, maar deze kwam ik het vaakst tegen.


Familie
De Ananaskers komt uit de nachtschadefamilie: Solanaceae. Twee bekenden uit deze familie zijn de aardappel en de tomaat. Op
deze pagina van Wikipedia vind je meer over Solanaceae. Behalve de vruchten is de rest van de plant giftig (dit geldt trouwens ook voor de tomaat).

Oorsprong
Als ik de bronnen op het internet mag geloven, komt de Ananaskers van oorsprong voor in de Andes, Afrika, Midden-Amerika, Latijns-Amerika en delen van Noord-Amerika. In deze delen kan de ananaskers ook verwilderd voorkomen.

Uiterlijk
De ananaskers is een lage, struikvormige plant. De hoogte bij mij (juli 2009) was bijna 90cm, de breedte 65 cm. De breedte en hoogte kun je volgens mij beperken door licht te snoeien. Dieven, zoals bij tomaten, is niet aan te raden, omdat die dieven uitgroeien tot zijscheuten waarop ook weer ananaskersvruchtjes groeien.

Wikipedia: De bladeren, de bloemstelen en de kelken zijn bezet met zachte haren. De afwisselend geplaatste bladeren zijn hartvormig en groen. De bladeren zijn 10-17 cm lang en de randen zijn gekarteld. De bloemen komen solitair uit de bladoksels en vertakkingen van stengels. De klokvormige kelk 
bestaat uit vijf driehoekige delen. Na de bloei vormt de kelk zich tot een omhulsel van de bes.

De besjes zelf zijn klein: 1-2cm en zitten verpakt in een lampionnetje dat wat papierachtig aanvoelt. 
    

                     het blad                                                   de bloem                                            een lampion (onrijp)                               verdroogde kelk                            bijna-rijpe ananaskers

Teelt
In februari/maart binnen (warm) voorzaaien. Eind mei kunnen de planten in de tuin uitgeplant worden. In Nederland kan hij als eenjarige gekweekt worden. Er wordt ook gesuggereerd dat je de Ananaskers als kamperplant kunt houden. Ik zal dit jaar (2009-2010) daarvoor een klein experiment uitvoeren. Ik zal aan het einde van het seizoen 1 plant binnen houden en 1 plant vorstvrij laten overwinteren. Ik ben benieuwd wat het zal doen met de twee planten.
In Engeland kunnen planten, die heel erg zonnig en beschut staan, vorst overleven (tot -10). Ze telen daar vooral de P. peruviana. Mocht je het ook willen proberen: terugsnoeien tot zo'n 30cm en bedekken met organisch materiaal zoals stro en bladeren.

De planten kunnen alleen staan, omdat ze zelfbevruchtend zijn. In hun bloemetjes hebben ze mannelijke en vrouwelijke organen. De bestuiving vindt plaats door wind en door bijen. Heb je de plant ergens beschut staan, dan is tikken of trillen aan te raden.
Vanaf juli/augustus vallen de rijpe besjes van de plant en kun je ze oprapen. De besjes zijn helder oranjegeel en voelen zacht aan.
Ik laat ze dan vaak nog een paar dagen liggen om wat na te rijpen, waarna ik ze opeet of bewaar. Aan een plant zitten tientallen ananaskersjes.


Verwerking
Als de kelk van de vrucht nog in tact is, dan is de vrucht nog 2-3 maanden na het oogsten te bewaren.
Je kunt de vruchten, zonder omhulsel rauw opeten, verwerken in salades of verwerken in jam. Wij hebben vorig jaar op een winterse dag als toetje een chocoladefondue gemaakt, waarbij we de ananaskers in de chocolade doopten. Blijkbaar is de combinatie van ananaskers met chocolade heel erg goed, want de verwerkingen die ik op internet vond, zijn vaak met chocolade. Foto komt van
smulweb.

Gebruikte bronnen:

  • http://nl.wikipedia.org/wiki/Physalis_peruviana 
  • http://en.wikipedia.org/wiki/Physalis 
  • http://www.ibiblio.org/pfaf/cgi-bin/arr_html?Physalis+peruviana
  • http://nl.wikipedia.org/wiki/Nachtschadefamilie 
  • https://www.vreeken.nl/2007/index1024x768.php?urloptions=
  • Seed to Seed - Suzanne Ashworth
  • De familiemoestuin - Modeste Herwig

     

  • Olijfkomkommer (cyclanthera pedata)

    Benaming
    Hoewel de olijfkomkommer al een hele oude (vergeten?) groente is, is er nog maar weinig over te vinden. Als je ‘olijfkomkommer’ intikt bij Google, krijg je maar weinig resultaten. Als je zoekt op ‘cyclanthera pedata’ of ‘caigua’ krijg je meer resultaten, vooral in het Engels, maar nog steeds niet heel veel over de afkomst, familie of verwerking van de vruchten.
    De olijfkomkommer zou een vergeten groente van de Inca’s zijn (Lost crops of the Inca’s).

    Olijfkomkommer is in België een gangbare naam voor deze vrucht. In het Nederlands zou de naam Mexicaanse augurk gangbaar zijn. Ik had er nog nooit van gehoord, voordat ik de Olijfkomkommerzaden kreeg.
    Andere benamingen voor dezelfde vrucht: Mexicaanse augurk, Inca-komkommer, oeraugurkje, Peruaans wondertje, caigua (uitspraak: kai-wa), caygua, caihua, cayua, achocha, achokcha, slipper gourd, lady's slipper, sparrow gourd, stuffing cucumber (English) of korila (Filipijns).


    Familie
    De olijfkomkommer hoort bij de familie Cucurbitacea, net als de komkommer en de meloen. Meer informatie over de Cucurbitacea vind je bijvoorbeeld op wikipedia.
                                                                                                                                                                                                      woekeraar in de kas

    Verder moet er nog meer uitgezocht worden hoe het zit met de cyclanthera-species (soorten). Zo schijnen er drie soorten te zijn: cyclanthera brachystachya, cyclanthera pedata en cyclanthera explodens. Deze laatste soort schijnt te exploderen als de vrucht rijp is!
    De eerste soort C. Brachustachya heeft enkele vruchten en zijn zacht van binnen. De tweede soort C. pedata zet zijn vruchten per twee en zijn meer hol van binnen.
    Ik heb mijn soort gekregen met de naam C. Pedata, maar past qua beschrijving meer bij de eerste soort. Over de twee verschilllende soorten kan ik maar weinig vinden op het internet en in boeken, dus tot ik meer zekerheid heb, houd ik de benaming die ik kreeg bij de zaden: Olijfkomkommer (cyclanthera pedata).

    Ook op de site:
    http://www.realseeds.co.uk/cucumbers.html begint men de vermoeden dat de soort die ze verkopen als C.pedata misschien toch de C. brachustachya is… Ik ben dus niet de enige met twijfels!

    Oorsprong
    De bronnen die ik heb geraadpleegd geven aan dat de eerste planten voorkwamen in de Andes. Al een aantal jaren is de plant heel gewoon in Midden- en Latijns Amerika (voooral in Peru en Bolivia).

    Uiterlijk
    Ik vind dat deze plant veel bijzonderheden heeft. Het begint al met de zaden. De zaden zijn donker en vreemd hoekig van vorm. Het ziet eruit als boomschors en zo voelt het ook een beetje.
    Verder zijn de bladeren erg opvallend: heldergroen met een bijzondere vorm (zie foto).
    De plant heeft grijpertjes, net als de komkommer, waarmee de plant alle kanten op kan slingeren. In de oksels van de planten groeien de lichtgroene olijfkomkommers.

                          zaden                                                 blad                                                 bloem                                                  vrucht              

    Teelt.
    Afgelopen jaar (2009) heb ik de olijfkomkommer tegelijk met de tomaten gezaaid, maar volgend jaar gaan ze mee in de zaaironde samen met de courgette en komkommers, in april. De zaden ontkiemen goed en snel (minder dan een week) en na drie weken moest ik ze al verpotten, omdat de planten al zo’n 40cm hoog waren. Ook zal ik ze volgend jaar direct in een P9-potje zaaien, zodat ik ze nog maar één keer hoef te verpotten. Ze moeten wel binnen opgekweekt worden.

    Eenmaal in een grote pot of in vollegrond (half mei) gingen ze als een speer groeien. Vooral in de kas, werd het een woekeraar! Volgend jaar komt de olijfkomkommer alleen nog maar buiten te staan, omdat het een waterslurper is (in de kas stond hij in een pot) en omdat de opbrengst in de kas niet echt veel groter was dan buiten. Een zonnig en warm plekje vindt de olijfkomkommer wel fijn!

    Vanaf juni zag ik al wel mini-vruchtjes, maar kwamen er geen echte vruchten aan. Pas vanaf juli kon ik de vruchten (3-4cm) plukken. En voor de olijfkomkommer geldt hetzelfde als voor komkommers en ook boontjes: hoe eerder je plukt, hoe meer de plant gestimuleerd wordt om nieuwe vruchten aan te maken. De eerste vruchten heb ik dus ook lekker jong geoogst. Dan zijn ze ook op hun lekkerst.
    De planten zijn niet ziektegevoelig en kunnen blijven staan tot de eerste vorst.

    Als je een aantal planten dicht bij elkaar plant, bijvoorbeeld tegen een schutting, dan kunnen ze gezamenlijk een groen scherm vormen.


    Verwerking

    Jonge vruchten (3-4cm) zijn rauw eetbaar en te verwerken in een salade of andere recepten waarin je komkommer verwerkt. De smaak van deze jonge olijfkomkommer is een komkommersmaak met wat sperzieboon erin. Ze zijn het lekkerst als ze net geplukt zijn, dus wacht niet te lang met het opeten van de vruchten.

    Als de vruchten groter zijn (6-10cm) zijn ze rauw niet meer smakelijk. Wel kunnen ze verwerkt worden in roerbakschotels of om te vullen. De smaak van de geroerbakte olijfkomkommer komt in de buurt van een onrijpe paprika.

    Ik weet niet of het medisch goed onderzocht is, maar ik lees op verschillende pagina’s dat de olijfkomkommer cholesterolverlagend werkt.



    Recepten
    Ik heb geen speciale recepten gevonden voor de olijfkomkommer, maar zelf gebruik ik de olijfkomkommer in:

    - salades: (gemengde) sla, olijfkomkommer (jonge vrucht 3-4cm), tomaat en ei. De olijfkomkommers snij ik in dunne schijfjes.
    - roerbakmixen: met ui, champignons, (rode/gele)paprika, gesneden olijfkomkommer (8-12cm) en courgette.  Zo’n roerbakmix maken wij regelmatig voor een pastasaus of een rijstgerecht. 

    Maar het vaakst eet ik ze vers. Gewoon als snack: van de plant in de mond :-)

     

    Gebruikte bronnen

    Mexicaanse mini-komkommer (melothria scabra)

    Benaming
    Deze vrucht is internationaal het bekendst onder zijn latijnse naam: Melothria Scabra. In Nederland en bij Nederlandse zaadhandels zie je benamingen als ‘Mexicaanse mini-komkommer’ of variaties daarop.
    Benamingen die ik tegen ben gekomen: Mexicaanse mini-meloen, Mexicaanse komkommer, Mexican Sour Gherkin, oeraugurkje, Mouse Melon/ Mause melone, Cucamelon, Mexican miniature watermelon, en Sandita/Sandia.
    Coppert Cress brengt deze micro-komkommer op de markt voor restaurants. Ze noemen hem Pepquiño. Ik vind het jammer dat ze deze vrucht meer de richting opduwen van meloen, in plaats van de komkommer. Ik vind de smaak vooral komkommerachtig.

    Familie
    De Mexicaanse mini-komkommer behoort tot de Cucurbitaceae, waaronder ook de komkommer, courgette, pompoen en de meloen valt. Meer informatie over de Cucurbitacea vind je bijvoorbeeld op wikipedia.

    Oorsprong
    De Mexicaanse mini-komkommer komt van oorsprong uit Mexico. Ook las ik dat hij in Centraal en Zuid-Amerika voorkomt. 

    Uiterlijk
    Het meest opvallende aan de Mexicaanse mini-komkommer is de tekening van de schil. Het heeft de tekening van een watermeloen. De vruchten zijn 2-3cm groot en zijn ovaalrond.


                  blad                                                                                   bloem                                                                              vrucht

    Teelt
    Binnen opkweken in maart en uitplanten na 15 mei. De plant schijnt het ook buiten te kunnen doen, maar in de kas doet hij het zeker. Hij moet wel bestoven worden, voordat er vruchten gevormd kunnen worden.
    Afgelopen twee jaar (2008 en 2009) heb ik hem in de kas gehad en dat ging goed. Eerst vond ik hem wat traag, maar vanaf eind juni ging hij als een tierelier zijscheuten maken en slingerde hij er lustig op los. Volgend jaar komt hij zeker weer in de kas, maar krijgt hij wat meer ruimte. Ook ga ik hem volgend jaar buiten proberen.
    Vanaf augustus geeft de plant tientallen vruchtjes per plant. De vruchten zijn lekker knapperig en hebben een heerlijke smaak: komkommer met een touch van citroen. Ik vind het jammer dat ze zo klein zijn!
    De plant is, net als veel andere komkommerachtigen, gevoelig voor meeldauw. De plant is niet winterhard. Regelmatig een handje koemestkorrels bevordert de groei en de aanmaak van vruchtjes.




    Verwerking

    De jonge vruchten vind ik heerlijk om zo op te eten, maar ik heb ze ook verwerkt in salades. Je kunt ze net zo bereiden als gewone komkommer: stoven, inmaken, roerbakken en rauw. Als de vruchten groter worden, zijn ze nog steeds smakelijk, maar zit je met de zaden die zich gevormd hebben. Je kunt de kleine komkommertjes wel enkele dagen in de koelkast bewaren.

     

    Gebruikte bronnen:

     

    Tomatillo (physalis philedelphica / ixocarpa)

    Benaming
    Deze vrucht wordt wel eens ten onrechte groene tomaat genoemd. De verwarring komt waarschijnlijk omdat hij in het Spaans ‘Tomato Verde’ heet. De tomatillo wordt ook wel eens Mexicaanse aardkers genoemd. 
    In het Engels zijn er nog andere benamingen voor de tomatillo zoals: husk tomato, jamberry, husk cherry, mexican tomato, of ground cherry. Dit is nogal verwarrend, omdat ook de ananaskers deze benamingen kent.
    Ook kwam ik op het internet Spaanse benamingen tegen: tomate de cáscara, tomate de fresadilla, tomate milpero of tomate verde.

    Familie
    De Latijnse benaming van de tomatillo is: Physalis philadelphica of Physalis ixocarpa. Een andere Physalis is de ananaskers (physalis pubescens/peruviana). De physalis komt uit de  nachtschadefamilie: Solanaceae. Op deze pagina van Wikipedia vind je meer over Solanaceae.

    Oorsprong
    De tomatillo komt van oorsprong uit Mexico en Centraal Amerika.  
    De plant wordt nu gekweekt in het zuiden van de Verenigde Staten, Mexico, Midden-Amerika, het bergland van Oost-Afrika, Zuid-Afrika en op sommige plekken in India, Oost-Azië en Australië.

    Uiterlijk
    De tomatillo is een eenjarige plant, die best groot kan worden. In de zomer van 2009 is de plant 1.40m hoog geworden en meer dan 1.20m breed. De stam van de tomatillo is verhout, maar niet heel erg dik. De plant maakt veel zijtakken en zijscheuten, dus de plant kan, als hij wat groter wordt, wel wat ondersteuning gebruiken. Zelf ondersteun ik hem me een stevige stok. Ook heb ik wel eens een constructie gezien, die ook de last van de zijtakken wat opvangt. Deze constructie bestaat uit een kooi van gaas, die om de plant wordt gezet, voordat hij veel zijtakken maakt. De zijtakken groeien door het gaas heen, waardoor het gewicht van de takken en de vruchten wordt gedragen door de kooi.
    Uit de gele bloemen groeien papierachtige kelken, waarin de tomatillo groeit. De kelk barst als de tomatillo groter wordt. De tomatillo wordt 5-6,5cm groot. De tomatillo is rijp als hij de kelk omhoog krult en als de tomatillo zacht in te drukken is. Bij de groene tomatillo is het lastig om te bepalen of hij rijp is. De tomatillo purple kleurt paarsig af. helemaal paars wordt hij niet, maar hij krijgt wat donkerpaarse vlekken.

        

                         het blad                                                                               de bloem                                                      een lampion                                                    tomatillo (purple)

     
    Teelt
    In maart binnen (warm) voorzaaien. Eind mei kunnen de planten in de tuin uitgeplant worden. De tomatillo is heel erg geschikt om buiten te telen. In de kas heb ik het niet geprobeerd, maar ik kan me voorstellen dat de oogst wat eerder valt.
    De planten kunnen alleen staan, omdat ze zelfbevruchtend zijn. In hun bloemetjes hebben ze mannelijke en vrouwelijke organen. De bestuiving vindt plaats door wind en door bijen. Heb je de plant ergens beschut staan, dan is tikken of trillen aan te raden.
    Vanaf  eind augustus tot oktober rijpen de tomatillo's af. De plant is niet winterhard. Na het plukken, laat ik de tomatillo's dan vaak nog een paar dagen liggen om wat na te rijpen, waarna ik ze opeet of verwerk. Aan een plant zitten 20-40 tomatillo’s.

    Verwerking
    De tomatillo is vooral bekend door de verwerking in Mexicaanse salsa’s. Verder kun je de vruchten, zonder omhulsel rauw opeten, verwerken in salades of verwerken in jam.  Ik vind de rauwe tomatillo ook heel erg lekker. Ze zijn een beetje zoet en toch ook friszuur. De vruchten zijn niet sappig, maar eerder stevig van structuur.


     Gebruikte bronnen:
    -http://en.wikipedia.org/wiki/Tomatillo
    -http://nl.wikipedia.org/wiki/Tomatillo
    -http://www.tuinadvies.be/tomatillo_physalis_ixocarpa.htm 
    - Seed to Seed - Suzanne Ashworth

    Meloenpeer (Solanum muricatum)

    Benaming
    De meloenpeer (solanum muricatum) heeft zijn naam te danken aan de zachte smaak, die wat doet denken aan meloen en peer. Andere benamingen zijn: Pepino of appelmeloen.

    Familie
    De meloenpeer is een plant uit de nachtschadefamilie, net als de tomaat, aubergine en aardappel. Meer informatie over de nachtschadefamilie vind je op deze pagina van wikipedia.

    Oorsprong
    De plant komt oorspronkelijk uit het Andes-gebergte. De planten worden nu ook gekweekt in Nieuw-Zeeland en in het gebied rondom de Middelandse Zee.

    Uiterlijk
    Ik vind het een prachtige plant. De plant wordt ongeveer een meter hoog en vormt een mooi dicht struikje. De scheuten en de bladeren zijn helder donkergroen. Juist dat geeft mij een tropisch gevoel, dan hele mooie donkergroene blad.
    De bloemen verschijnen na 6-7 maanden na het zaaien. De bloem is duidelijk een solanum, maar toch ook verrassend wat betreft kleur. De kleur van de bloemen is blauw/paars.
    Na de bloei verschijnen de witte bessen, de vruchten. Als de vruchten rijp zijn, kleuren ze geel met paarse strepen.


                       plant                                                               bloem                                                            vrucht

    Teelt
    Afgelopen jaar (2009) heb ik de meloenpeer voor het eerst gezaaid. Hoewel ik vroeg heb gezaaid, duurde het lang voordat de eerste bloemen kwamen (6-7maanden).  Na de bloei kwamen de witte vruchten, die langzaam verkleuren naar geel/paars. Als de vrucht rijp is, kun je de vrucht zachtjes indrukken.
    Nu (najaar 2009) heb ik stekken overgehouden van een plant en een andere plant heb ik gesnoeid en wil ik als plant overhouden. In 2010 zal ik al gaan zaaien vanaf januari.
    De plant kan zowel in de kas als in de vollegrond geteeld worden. Ook is teelt in potten te doen, maar dan zal de opbrengst iets lager zijn dan in vollegrond. Hoewel ik foto’s op internet heb gezien van wel 10-20 vruchten per plant, droegen mijn planten slechts 5-9 vruchten. Maar misschien als ik volgend jaar wat eerder ben, heb ik ook zo’n opbrengst.

    De plant verdraagt geen vorst.

    Verwerking
    De rijpe vruchten kun je als fruit eten, verwerken in een fruitsalade of er jam van maken. Zelf heb ik ze alleen als fruit gegeten.


    Gebruikte bronnen
    -http://blog.seniorennet.be/fruit/archief.php?ID=656
    -http://nl.wikipedia.org/wiki/Pepino_(vrucht)
    -http://objectief.be/Pepino-appelmeloen-meloenpeer.html